احداث گلخانه هیدروپونیک به همّت بازنشسته بردسکنی

كشور ما ایران از نظر اقلیم آب و هوایی جزو كشورهای كم باران و نیمه خشك محسوب می شود. با این وجود هنوز كه هنوز است، حوزه كشاورزی بیشترین نیروی كار كشور را به خود اختصاص داده است و برای در امان ماندن از كاهش تولید و بیكاری در این بخش، باید شیوه های نوین كشت و آبیاری در كشور توسعه یابد.

کشور ما ایران از نظر اقلیم آب و هوایی جزو کشورهای کم باران و نیمه خشک محسوب می شود. با این وجود هنوز که هنوز است، حوزه کشاورزی بیشترین نیروی کار کشور را به خود اختصاص داده است و برای در امان ماندن از کاهش تولید و بیکاری در این بخش، باید شیوه های نوین کشت و آبیاری در کشور توسعه یابد.
یکی از الگوهای کشت که طی یک دهه اخیر با اقبال خوب کشاورزان مواجه شده، کشت گلخانه ای است. در این نوع کشت علاوه بر افزایش قابل توجه تولید محصول در سطح زیر کشت، آب مصرفی نیز تا یک دهم الگوی کشت در فضای باز کاهش می یابد.
احداث گلخانه هیدروپونیک
ابوالقاسم اقبالی یکی از کشاورزان شهرستان بردسکن استان خراسان رضوی است که به کشت گلخانه ای روی آورده است. او که سابقه زیادی در باغداری پسته دارد، بعد از بازنشستگی از سپاه، در کنار باغ پسته ای که داشت، روی به شغل متفاوتی می آورد. او نمایندگی فروش لوازم خانگی یکی از معروف ترین شرکت های داخل کشور را در شمال شرق کشور راه اندازی می کند.
اما به قول اقبالی هیچ شغلی به اندازه شغل کشاورزی به آدم انرژی مثبت نمی دهد. کشاورز خالق اثر است و این برای کشاورز شادابی مضاعفی ایجاد می کند که در دیگر مشاغل واسطه ای و غیرتولیدی وجود ندارد. بدلیل همین تجربه شیرین، اقبالی سه سال پیش تصمیم می گیرد از شغل نمایندگی فروش لوازم خانگی با همه مزایای اقتصادی اش منصرف شود و تمام توانش را روی کشاورزی بگذارد. او این بار با راهنمایی و مشاوره یکی از دوستانش که از اساتید دانشگاه فردوسی مشهد است، روی به کشاورزی نوین می آورد و اولین گلخانه هیدروپونیک شهرستان بردسکن را به مساحت ۵۰۰۰ متر مربع در روستای کوشه راه اندازی می کند.
کشت هیدروپونیک چیست؟
کشت هیدروپونیک به کشت بدون خاک نیز معروف است. در این نوع کشت بستر رشد بذر به جای خاک، مواد جامد طبیعی مثل سنگریزه، مواد جامد شیمیایی خنثی، برگ خشک و یا حتی محلول آبی می تواند باشد. اما در گلخانه اقبالی برای بستر کشت از دو ماده کوکوپیت و پرلیت استفاده شده است و مواد مغذی مورد نیاز بذر، در آب مخلوط شده و به صورت مکانیزه و اتوماتیک پای گیاه می رسد.
اقبالی می گوید: “این بستر کشت یک بار برای همیشه کفایت می کند و نیازی به تعویض مواد بستر کشت ندارم.”
او همچنین می گوید: “در محیط گلخانه، کشت هیدروپونیک حدود یک سوم بیشتر از کشت خاکی محصول می دهد.”
اولین مزیت بزرگ کشت هیدروپونیک، کنترل میزان مصرف آب و نحوه رشد محصول است. در این الگوی کشت، هیچ آبی هدر نمی رود، هیچ علف هرزی نمی روید، هیچ آفتی محصول را تهدید نمی کند و در یک کلام، بذر در محیطی سالم و کنترل شده رشد می یابد. با این وجود، برای راه اندازی گلخانه هیدروپونیک سرمایه نسبتاً بالایی نیاز است.
برداشت ۲۰۰ تن خیار در سال اول
اقبالی طی دو سال فعالیت در این مجموعه، تجربه کشت ۲۰۰ تن خیار در سال ۹۶ را داشته است و در سال جاری گوجه فرنگی برداشت می کند. از نیمه آبان ماه سال جاری که فصل برداشت گوجه فرنگی شروع شده است، تا کنون او بیش از ۱۵ تن محصول از مزرعه سرپوشیده اش برداشت کرده است و پیش بینی می شود تا تیر ماه سال آینده که دوره برداشت ادامه دارد، این میزان تولید به بیش از ۲۰۰ تن برسد. در این گلخانه هفته ای دو بار برداشت صورت می گیرد که میانگین هر بار برداشت بیش از چهار تن می شود.
افزایش طول دوره برداشت، امکان برداشت محصول در فصول سرد سال و بیکار نماندن کشاورز در طول سال از دیگر مزایای کشاورزی گلخانه ای است. در این مجموعه گلخانه ای ۱۰ نیروی کار به صورت دائمی و در تمامی فصول سرد و گرم سال مشغول کار و تلاش هستند.
موانع توسعه کشت گلخانه ای در کشور
اقبالی ظرفیت توسعه گشت گلخانه ای در استان خراسان رضوی بسیار بالا می داند و تنها مشکل بر سر راه توسعه آن را هزینه های بالای اولیه عنوان می کند. او همچنین بزرگترین معضل حوزه کشاورزی را ریسک بالای تولید و نبود متولی برای خرید تضمینی و حمایت کننده از محصولات کشاورزی در کشور می داند. او معتقد است اگر دولت خرید محصول تولیدی کشاورز را با قیمت منصفانه متعهد شود، بسیاری از کشاورزان کشور توان تولید محصولات مختلف مورد نیاز بازار داخلی و بازارهای منطقه ای را خواهند داشت.
علاوه بر این، نبود سیاستگذاری در حوزه کشت محصولات کشاورزی و عدم تطابق نیاز داخل و منطقه با میزان و نوع محصول کشت شده موجب می شود در یک سال محصولاتی مثل خیار، گوجه فرنگی، سیب زمینی، پیاز و انواع سیفیجات مختلف در بازار فراوان باشد و در فصلی دیگر نایاب شود و همین عامل در ریسک پذیر کردن فضای فعالیت در این عرصه بسیار دخیل است. به طوری که به عنوان مثال در تعیین نرخ محصولی مثل گوجه فرنگی، یک سال شاهد افت شدید قیمت و سالی دیگر، گرانی بی حد و اندازه این محصول در بازار داخلی هستیم.
بنابر این نیاز به سیاستگذاری بالادستی برای هدایت گری و جهت دهی محصولات تولیدی از یک طرف، و از طرف دیگر خرید تضمینی و توزیع مناسب آن در بازار داخل و خارج از ضروریت های لازم برای توسعه صنعت کشاورزی در کنار مشوق های مالی برای اصلاح شیوه کشت در کشور محسوب می شود.
در حال حاضر کشورهای امارات، قطر و عراق از بازارهای هدف صادرات محصول گلخانه ای اقبالی محسوب می شوند و بدلیل همین بازار مطمئن منطقه ای و سودآوری تولید کشاورزی، او قصد دارد سطح زیر کشت گلخانه ای خود را تا دو سال آینده به چهار برابر وضعیت فعلی، یعنی به ۲۰ هکتار افزایش دهد.